H νευρομοναδικότητα στον εργασιακό χώρο!

Η λέξη Νευροδιαφορετικότητα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1998, ενώ είχε ήδη αρχίσει να χρησιμοποιείται από το 1996 σε διάφορες διαδικτυακές συζητήσεις, που σχετίζονταν με την ποικιλομορφία των νευρολογικών χαρακτηριστικών. Την ίδια χρονιά, ο όρος αυτός αναφέρθηκε και στην διδακτορική διατριβή της Judy Singer, όπου η ίδια ανέλυσε τις διαδικτυακές κοινότητες ατόμων με ΔΑΦ (Singer, 1998). Λίγα χρόνια αργότερα πρότεινε, ότι η νευροδιαφορετικότητα είναι εξίσου απαραίτητη για την πολιτισμική σταθερότητα, όπως η βιοποικιλότητα είναι απαραίτητη για την σταθερότητα του οικοσυστήματος, υποδηλώνοντας έτσι την σπουδαιότητά της (Singer Judy, 2017).

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η νευρομοναδικότητα προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων κατά την νευροανάπτυξη και δεν αποτελεί στατικό χαρακτηριστικό (Saruwatari & Imamura, 2025) (Pletikos et al., 2014). Οι δυσκολίες που ενδέχεται να εμφανίζονται στα νευροδιαφορετικά άτομα μπορούν να μετριαστούν με την εφαρμογή κατάλληλων παρεμβάσεων. Συνεπώς, το περιβάλλον διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση των χαρακτηριστικών (Ho et al., 2018). 

Εκτιμάται ότι περίπου το 15%–22% του πληθυσμού σε παγκόσμιο επίπεδο (1.760.000.000 άτομα) παρουσιάζει κάποια μορφή νευρομοναδικότητας. Παρόλα αυτά στο πλαίσιο της ισότητας στο εργασιακό περιβάλλον, η νευρομοναδικότητα παραβλέπεται. Πράγματι, για να καλλιεργηθεί η δικαιοσύνη στο χώρο εργασίας, η νευρομοναδικότητα είναι σημαντικό να εκτιμάται όπως θα εκτιμούσαμε άλλες διαφορές όπως το φύλο, την σεξουαλικότητα ή την εθνικότητα (Granger et al., 2023). Κι αυτό επειδή περίπου το 85-90% των νευρομοναδικών ατόμων δεν μπορούν να βρουν δουλειά ή υποαπασχολούνται (Krzeminska et al., 2019).

Η αναγνώριση της νευρομοναδικότητας προϋποθέτει τη μετάβαση από το παραδοσιακό ιατρικό μοντέλο, που εστιάζει στη «δυσλειτουργία», σε ένα κοινωνικό και ενδυναμωτικό μοντέλο, το οποίο αντιλαμβάνεται τις διαφορές αυτές ως φυσικά και ισότιμα στοιχεία της ανθρώπινης ποικιλομορφίας. Η κατανόηση αυτών των κατηγοριών στον επαγγελματικό χώρο δεν εξυπηρετεί μόνο την ισότητα, αλλά και τη βελτιστοποίηση της αξιοποίησης των ιδιαίτερων ικανοτήτων που μπορεί να προσφέρει ο καθένας, όπως υψηλή ακρίβεια, συγκέντρωση και επίλυση προβλημάτων (Rollnik-Sadowska & Grabińska, 2024). Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμα και οι ομάδες των νευροτυπικών ανθρώπων εμφανίζουν έντονη ποικιλομορφία, καθώς κανένα άτομο δεν έχει ακριβώς τον ίδιο φαινότυπο (Morris-Rosendahl & Crocq, 2020). Όλα τα παραπάνω υποστηρίζουν ότι οι διαφορές στα χαρακτηριστικά των νευροδιαφορετικών ατόμων θα μπορούσαν να «μεταφραστούν» ως πολύτιμες παραλλαγές της γονιδιακής έκφρασης, που οδηγούν σε μοναδικούς φαινοτύπους (Goldberg, 2023). Αυτό το πλαίσιο ενθαρρύνει την αποδοχή και την αξιοποίηση εξατομίκευσης σε οποιοδήποτε πλαίσιο, ακόμη και στον εργασιακό χώρο, προωθώντας μια κουλτούρα σεβασμού προς τη μοναδικότητα των ατόμων. 

Βιβλιογραφία

Granger, C., Hameed, Z., & Kelly, R. (2023). Neurodivergence and the healthcare workforce: a hidden facet within equality, diversity and inclusion? BMJ Leader, 7(Suppl 2), 1.7-7. https://doi.org/10.1136/leader-2023-000809 

Goldberg, H. (2023). Unraveling Neurodiversity: Insights from Neuroscientific Perspectives. Encyclopedia, 3(3), 972–980. https://doi.org/10.3390/encyclopedia3030070

Ho, B. P. V., Stephenson, J., & Carter, M. (2018). Cognitive-behavioral approaches for children with autism spectrum disorder: A trend analysis. Research in Autism Spectrum Disorders, 45, 27–41. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2017.10.003

Krzeminska, A., Austin, R. D., Bruyère, S. M., & Hedley, D. (2019). The advantages and challenges of neurodiversity employment in organizations. Journal of Management & Organization, 25(04), 453–463. https://doi.org/10.1017/jmo.2019.58 

Morris-Rosendahl, D. J., & Crocq, M.-A. (2020). Neurodevelopmental disorders—the history and future of a diagnosticconcept
. Dialogues in Clinical Neuroscience, 22(1), 65–72. https://doi.org/10.31887/DCNS.2020.22.1/macrocq 

Pletikos, M., Sousa, A. M. M., Sedmak, G., Meyer, K. A., Zhu, Y., Cheng, F., Li, M., Kawasawa, Y. I., & Šestan, N. (2014). Temporal Specification and Bilaterality of Human Neocortical Topographic Gene Expression. Neuron, 81(2), 321–332. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2013.11.018

Rollnik-Sadowska, E., & Grabińska, V. (2024). Managing Neurodiversity in Workplaces: A Review and Future Research Agenda for Sustainable Human Resource Management. Sustainability, 16(15), 6594. https://doi.org/10.3390/su16156594 

Saruwatari, K., & Imamura, A. (2025). Neurodiversity. In The Palgrave Encyclopedia of Disability (pp. 1–6). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-40858-8_172-1 

Singer, J. (1998). Odd People In: The Birth of Community Amongst People on the ‘Autistic Spectrum’. [Sociology Honours Thesis]. University of Technology, Sydney.

Singer Judy. (2017). Neurodiversity: The Birth of an Idea . Paperback.